Tiroid ve Büyüme

Prof. Dr. Olcay Evliyaoğlu
İstanbul Cerrahpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi

Tiroid,  boynun ön yüzünde trakea üzerinde 3 lobdan oluşan bir endokrin bezdir. Tiroid bezi hipofizden salınan TSH hormonu ile uyarılır ve tiroid hormonlarını üretir. TSH da yine beyinde hipotalamusdan salınan TRH ile uyarılır.

Tiroid bezi en çok T4 hormonu üretir ve T4 vücudun ihtiyacına göre etkin olan T3’e dönüşür. Tiroid hormonlarının birçok etkisi bulunur. Vücudun bütün metabolizmasını etkiler.   Beyin gelişimi ve büyüme için şarttır.  Tiroid hormon eksikliği ‘hipotiroidi’, fazlalığı ise ‘hipertiroidi’ olarak adlandırılır.

Anne rahminde ve/veya hayatın erken dönemlerinde tiroid hormon eksikliği ileri derecede zeka ve gelişme geriliğine neden olur.  Bu nedenle doğumsal olarak tiroid hormon eksikliği olan çocuklar erken dönemde tanı almaz ve tedavi edilmezler ise zekaları ve gelişimleri ileri derecede geri kalır. Bu çocuklar erken dönemde tanı alır ve tiroid hormonu ile tedavi edilirler ise normal zeka ve gelişim gösterirler. Bu nedenle doğumda tarama programları yapılmaktadır.

TOPUKDAN ALINAN BİR DAMLA KAN TANI İÇİN YETERLİDİR VE EĞER HASTALIK VARSA ERKEN TEDAVİ İLE ZEKA GERİLİĞİ ÖNLENİR.

Tiroid hormon eksikliği 3. yaştan sonra gelişir ise zekada kalıcı hasar bırakmaz ancak büyüme geriliği gelişir.  Büyüme plağı üzerindeki birçok etki ile büyüme gerçekleşir. Bu etkilerden biri de tiroid hormonudur.  Tiroid hormonları yeterli değil ise büyüme gerçekleşemez.  Tiroid hormonu büyümeyi, doğrudan büyüme plakları üzerinden, büyüme hormonu salınımını ve etkisini arttırarak ve vücut metabolizmasını etkileyerek uyarır.  Endokrin bozukluğa bağlı gelişen boy kısalıklarının en çok görülen nedeni tiroid hormonu eksikliğidir.  Büyümeyi etkileyecek altta yatan sistemik bir hastalığı olmayan ve tiroid hormonu eksikliği bulunan çocukların vücut ağrılıkları yaşlarına göre normal veya fazladır.  Ancak boy uzamaları durur ve boyları yaşıtlarından kısa kalır. Bu nedenle bu çocuklar kısa ve hafif tombul görünebilirler. Aynı zamanda tiroid hormonlarının eksik olması nedeniyle oluşan ödem de bu görüntüye katkıda bulunabilir.

Tiroid hormonu eksikliğinin çocuklarda en belirgin bulgusu büyümenin durması ve boy kısalığıdır. Bununla birlikte halsizlik, üşüme, kabızlık, konsantre olamama gibi tiroid hormonu eksikliğinin diğer bulguları da görülebilir (Tablo 1).

Tiroid hormonu fazlalığı da büyümeyi olumsuz etkiler. Tiroid hormonu fazlalığı bulguları daha belirgin olduğu için olgular daha çabuk tanı alır, bu da büyüme etkilenmeden tedavinin başlanmasına neden olur.  Tiroid hormonu fazlalığında metabolik hız artar, çarpıntı, terleme, çabuk sinirlenme gibi bulgular yanında iştah artışına rağmen ağırlık kaybı görülür.

Tiroid hormonu eksikliği neden olur?

Tiroid hormonu eksikliği doğumsal veya edinsel olabilir.  Doğumsal kalıcı nedenler tiroid bezi ile ilgili olabileceği gibi TSH ve/veya TRH eksikliği sonucunda da gelişebilir. Geçici nedenler de doğumsal hipotiroidi geliştirebilir (Tablo 2).  Edinsel nedenler; tiroid bezinin çalışmasını etkileyecek tiroid hastalıları; kronik lenfositik tiroiditi, geç belirti veren doğumsal nedenler, iyot eksikliği veya fazlalığı, ilaçlar, radyoterapi, TSH ve/veya TRH salınımını etkileyen tümörler, infiltrasyonlar olarak sıralanabilir (Tablo 3).

Tablo 1. Hipotiroidi belirti ve bulguları

Guatr
Büyüme geriliği
Kemik yaşı geriliği
Ergenlik bozuklukları
Zihinsel yavaşlama (Okul performansında düşüklük)
Halsizlik, yorgunluk
Kalp hızının yavaşlaması
Kabızlık
Soğuğa tahammülsüzlük
Hipotermi
Sıvı retansiyonu ve ağırlık artışı (böbrekten serbest sıvı atılımında azalma)
Cilt kuruluğu
Derin tendon reflekslerinde azalma
Kaslarda psödohipertrofi

Tablo 2. Doğumsal hipotiroidi nedenleri

Kalıcı doğumsal hipotiroidiler

  • Tiroid disgenezisi (bezin olmaması)
  • Dishormonogenez (tiroid hormon yapılamamsı)
  • Santral hipotiroidi (beyinden tiroid hormon uyaran hormonun eksikliği)
  • Tiroid hormon direnci (tiroid hormonuna hücre düzeyinde cevapsızlık)
Geçici doğumsal hipotiroidiler

  • İyot eksikliği veya fazlalığı
  • Annenin aldığı antitiroid ilaçlar, anne kaynaklı tiroid almaç engelleyici antikorlar (TRBAbs)
  • Heterozigot tiroid oksidaz 2 eksikliği

 

Çocuk ve Adolesanlarda Edinsel Hipotiroidi Nedenleri
Kronik Lenfositik (Hashimoto) Tiroidit
Geçiçi (Post-tiroidit) Hipotiroidi

Subakut Tiroidit

İyot eksikliği
Fazla iyot alımı
İlaçlar
Guatrojen diyet
Tiroid hasarı

  • Radyoterapi
  • Radyoaktif iyot tedavisi
  • Tiroidektomi (tiroid bezinin çıkarılması)
  • İnfiltratif Hastalıkları (Langerhans Hücreli histiositoz, sistinozis,         hemakromatozis)
Geç başlangıçlı doğumsal hipotiroidi
Tüketim hipotiroidisi (Karaciğerde hemanjiom)
TSH ve /veya TRH salınımını etkileyen tümörler, infiltrasyonlar

Tedavi ve Takip

Tiroid hormon eksikliği belirlenen olgular mutlaka tiroid hormonu ile tedavi edilmelidirler. Tiroid hormonları doktorun tavsiye ettiği dozda tercihen sabahları aç karınına alınmalıdır. Tedavi başlanan olgular önerilen aralıkta kontrollere gitmeli ve kandaki tiroid hormon düzeyleri takip edilmelidirler.

Menü